Am ddegawdau, mae tair gwasanaeth hanfodol wedi bod yn gweithio gyda’i gilydd i gefnogi’r gymuned ddall yng Nghaerfyrddin
Llyfrau Llafar (ers 1979)
Papur Llafar y Deillion (ers 1976)
Radio Glangwili (since 1972)
Bob wythnos, darlledir rhifyn o'r Papur Llafar ar Radio Glangwili, gan ddarparu gwasanaeth arbennig i gleifion Ysbyty Glangwili. Rhennir atodiadau misol hefyd, sydd ar gael yn y Gymraeg a'r Saesneg.
I ddechrau, recordiwyd y Papur Llafar yn stiwdios Radio Glangwili. Fodd bynnag, gyda dyfodiad Llyfrau Llafar, sefydlwyd stiwdios pwrpasol. Hyd heddiw, mae'r ddwy elusen yn parhau i rannu swyddfeydd a'r stiwdios, gan weithio ochr yn ochr. Drwy gydol y daith hon, mae'r Llyfrau Llafar wedi cael eu cefnogi gan Gymdeithasau'r Deillion, gan gynnig maeth diwylliannol hanfodol i'r gymuned.
Mae stori Llyfrau Llafar Cymru yn dechrau ym 1979 yng Nghaerfyrddin, dan arweiniad Rhian Evans, llyfrgellydd yng Ngholeg Y Drindod. Gan wynebu ei heriau ei hun gyda golwg yn dirywio, cydnabu Rhian yr angen am fynediad am ddim i lyfrau sain Cymraeg. Gyda chefnogaeth uniongyrchol Alun R. Edwards, Prif Lyfrgellydd Dyfed, daethpwyd â’r weledigaeth yn fyw, wedi’i hariannu’n wreiddiol gan Gynllun Creu Gwaith y Llywodraeth.
Dechreuodd ymrwymiad Rhian i hygyrchedd hyd yn oed yn gynharach ym 1975, pan sefydlodd y gwasanaeth Papur Llafar yn Radio Glangwili. Wrth i amser fynd heibio, symudodd recordio i stiwdios annibynnol, ac ehangodd y ffocws o lyfrau Cymraeg i gynnwys teitlau Saesneg sy'n berthnasol i Gymru — gan recordio dros 2,000 o lyfrau yn y pen draw.
Ym 1989, pan ddaeth cyllid y llywodraeth i ben, camodd Cymdeithas Deillion Gogledd Cymru i mewn i helpu i gynnal y gwasanaeth. Er gwaethaf y gefnogaeth hon, erbyn 2010, roedd anawsterau ariannol unwaith eto yn bygwth dyfodol stiwdios Caerfyrddin.
Yn benderfynol o amddiffyn yr adnodd hanfodol hwn, ffurfiodd grŵp bach o unigolion ymroddedig bwyllgor achub. Diolch i'w hymdrechion nhw — a grant o £35,000 gan Lywodraeth Cymru — ail-lansiwyd y gwasanaeth yn llwyddiannus fel Llyfrau Llafar Cymru.
Lansiwyd y gwasanaeth newydd ei ail-frandio yn swyddogol ar 24 Ionawr 2012 ym Mae Caerdydd, gan sicrhau bod trysorau llenyddol Cymraeg a Saesneg yn parhau i fod yn hygyrch i bawb sydd eu hangen.
Yn Llyfrau Llafar Cymru, credwn fod llenyddiaeth yn hawl — nid yn fraint. Mae ein cenhadaeth yn syml: chwalu rhwystrau i ddarllen, gan ddod â straeon, gwybodaeth a llawenydd i'r rhai sy'n ddall, yn rhannol ddall, neu'n wynebu heriau eraill gyda darllen.
